⚛️ Tính chất hoá học của phi kim

Bài học dành cho học sinh lớp 9 – tự học hiệu quả

Phi kim là những nguyên tố không có tính chất của kim loại (trừ hiđro). Ở điều kiện thường, nhiều phi kim tồn tại ở thể khí, một số ở thể rắn (như $C$, $S$, $P$, $I_2$). Dưới đây là 3 tính chất hoá học chính của phi kim, kèm ví dụ cụ thể.

1. Tác dụng với kim loại

Nhiều phi kim (oxi, clo, lưu huỳnh, …) phản ứng với kim loại tạo thành muối hoặc oxit. Phản ứng thường cần nhiệt độ.

Ví dụ 1: Natri cháy trong khí clo tạo natri clorua (muối ăn).

$2Na + Cl_2 \xrightarrow{t^\circ} 2NaCl$

Ví dụ 2: Sắt tác dụng với lưu huỳnh tạo sắt(II) sunfua.

$Fe + S \xrightarrow{t^\circ} FeS$

Ví dụ 3: Magie cháy trong oxi tạo magie oxit.

$2Mg + O_2 \xrightarrow{t^\circ} 2MgO$

⟹ Phi kim thể hiện tính oxi hoá (nhận electron từ kim loại).

2. Tác dụng với hiđro

Hầu hết phi kim (trừ các khí trơ) phản ứng với hiđro tạo thành hợp chất khí (hiđrua) hoặc axit không oxi. Phản ứng thường xảy ra ở nhiệt độ cao hoặc có xúc tác.

Ví dụ 1: Clo tác dụng với hiđro tạo khí hiđro clorua (tan trong nước thành axit clohiđric).

$H_2 + Cl_2 \xrightarrow{ánh sáng} 2HCl$

Ví dụ 2: Oxi tác dụng với hiđro tạo nước.

$2H_2 + O_2 \xrightarrow{t^\circ} 2H_2O$

Ví dụ 3: Nitơ tác dụng với hiđro ở áp suất cao, nhiệt độ cao, xúc tác tạo amoniac.

$N_2 + 3H_2 \xrightarrow{Fe, t^\circ, p} 2NH_3$

⟹ Phi kim thể hiện tính oxi hoá (oxi hoá hiđro lên +1 trong $HCl$, $H_2O$, …).

3. Tác dụng với oxi

Nhiều phi kim (trừ halogen, khí trơ) cháy trong oxi tạo thành oxit axit (thường là oxit phi kim). Các oxit này thường là chất khí hoặc rắn, tan trong nước tạo axit.

Ví dụ 1: Lưu huỳnh cháy trong oxi tạo lưu huỳnh đioxit (khí mùi hắc).

$S + O_2 \xrightarrow{t^\circ} SO_2$

Ví dụ 2: Cacbon cháy trong oxi tạo cacbon đioxit (khí không màu).

$C + O_2 \xrightarrow{t^\circ} CO_2$

Ví dụ 3: Photpho cháy trong oxi tạo điphotpho pentaoxit (rắn trắng, hút ẩm).

$4P + 5O_2 \xrightarrow{t^\circ} 2P_2O_5$

⟹ Đây là phản ứng thể hiện tính khử của phi kim (khi tác dụng với oxi, phi kim nhường electron).

📌 Tổng kết nhanh:

🔹 Ngoài ra, phi kim còn tác dụng với nhau (vd: $C + 2S \rightarrow CS_2$) nhưng ít gặp ở lớp 9.

💡 Lưu ý khi học

📝 Câu hỏi củng cố (tự kiểm tra)

Hãy trả lời ngắn gọn các câu hỏi sau (không cần nộp bài, tự suy nghĩ để nhớ lâu hơn):

  1. Viết phương trình hoá học khi cho sắt (Fe) tác dụng với lưu huỳnh (S) ở nhiệt độ cao. Gọi tên sản phẩm.
  2. Khí hiđro cháy trong khí clo tạo thành chất gì? Viết phương trình và cho biết sản phẩm tan trong nước tạo dung dịch có tính axit hay bazơ?
  3. Đốt cháy photpho đỏ trong bình khí oxi. Hiện tượng gì xảy ra? Viết phương trình hoá học.
  4. Phi kim thể hiện tính oxi hoá khi tác dụng với chất nào: kim loại, hiđro hay oxi? Giải thích ngắn.
  5. Kể tên 3 oxit axit được tạo thành từ phi kim (viết công thức).

💬 Gợi ý: em có thể xem lại các ví dụ trong bài để tự kiểm tra.

✏️ Biên soạn: Giáo viên Hoá 9 – Dành cho học sinh tự học.