🌱 Sinh trưởng và phát triển
ở thực vật, động vật
Sinh học 7 – Bài học tự học
Sinh trưởng là sự tăng lên về kích thước và khối lượng cơ thể do tăng số lượng và kích thước tế bào. Phát triển là quá trình biến đổi bao gồm sinh trưởng, phân hóa tế bào và hình thành các cơ quan, chức năng mới. Cả hai quá trình luôn đan xen, diễn ra trong suốt vòng đời.
🌿 1. Sinh trưởng và phát triển ở thực vật
Thực vật sinh trưởng nhờ mô phân sinh (chồi ngọn, chồi bên, tầng phát sinh). Quá trình phát triển gồm các giai đoạn: hạt nảy mầm → cây con → cây trưởng thành → ra hoa, tạo quả → già và chết.
🌰 Ví dụ cụ thể: Hạt đậu xanh gieo vào đất ẩm. Sau 2–3 ngày, rễ mầm nhú ra (sinh trưởng). Một tuần sau, thân mầm vươn cao, lá non xuất hiện. Cây tiếp tục lớn, ra hoa, tạo quả. Đó là sự phát triển qua các giai đoạn.
- Sinh trưởng sơ cấp: tăng chiều dài thân, rễ nhờ mô phân sinh ngọn.
- Sinh trưởng thứ cấp: tăng đường kính thân (cây hai lá mầm lâu năm).
- Phát triển: từ hạt → cây non → cây có hoa → tạo hạt.
📌 Ghi nhớ: Ở thực vật, sinh trưởng và phát triển chịu ảnh hưởng bởi ánh sáng, nước, nhiệt độ, dinh dưỡng và hormone thực vật (auxin, gibberellin…).
🐾 2. Sinh trưởng và phát triển ở động vật
Động vật sinh trưởng nhờ tăng số lượng tế bào (phân bào) và kích thước tế bào. Phát triển bao gồm biến thái (ở một số loài) hoặc không biến thái. Hai kiểu phát triển chính:
- Phát triển không qua biến thái: con non giống con trưởng thành (người, chó, mèo, gà…).
- Phát triển qua biến thái: con non khác hẳn con trưởng thành, trải qua nhiều giai đoạn trung gian (ếch, bướm, muỗi…).
🦋 Ví dụ cụ thể (biến thái hoàn toàn): Bướm cải đẻ trứng trên lá. Trứng nở ra sâu (ấu trùng) – sâu lớn lên nhờ ăn lá (sinh trưởng). Sau đó sâu hóa nhộng, rồi biến thành bướm trưởng thành. Đây là phát triển qua biến thái.
🐸 Ví dụ biến thái không hoàn toàn: Trứng ếch nở ra nòng nọc (có đuôi, sống dưới nước). Nòng nọc mọc chân, rụng đuôi, trở thành ếch con, rồi ếch trưởng thành. Hình dạng thay đổi dần.
📌 Ghi nhớ: Ở động vật, sinh trưởng và phát triển chịu tác động của di truyền, thức ăn, nhiệt độ, hormone (hormone tăng trưởng, thyroxin, ecdyson…).
⚖️ So sánh nhanh
- Thực vật: sinh trưởng nhờ mô phân sinh, phát triển gắn với ra hoa, tạo quả. Cả đời sống cố định.
- Động vật: sinh trưởng toàn thân, phát triển có thể qua biến thái hoặc không. Di chuyển linh hoạt.
📝 Câu hỏi củng cố (tự luận ngắn)
- Em hãy phân biệt sinh trưởng và phát triển. Lấy một ví dụ về quá trình sinh trưởng ở cây đậu và một ví dụ về phát triển ở con ếch.
- Tại sao nói “phát triển của thực vật bao gồm cả sinh trưởng”? Minh họa bằng giai đoạn từ hạt đến cây con.
- Kể tên hai loài động vật phát triển qua biến thái hoàn toàn và hai loài phát triển không qua biến thái mà em biết.
- Ở gà, trứng được ấp nở thành gà con (giống gà trưởng thành). Đây là kiểu phát triển nào? Vì sao?
- Nếu một cây non bị thiếu ánh sáng, sinh trưởng và phát triển của cây sẽ thay đổi như thế nào? Dự đoán ngắn gọn.
💡 Học sinh tự trả lời vào vở, không cần nộp đáp án. Có thể trao đổi với bạn hoặc thầy cô.