🧲 Lực và tác dụng của lực

Bài học Vật Lý lớp 6 – Chương 2

1. Lực là gì?

Khi một vật đẩy hoặc kéo vật khác, ta nói vật đó tác dụng lực lên vật kia. Lực làm cho vật bị biến dạng, thay đổi chuyển động hoặc cả hai.

Ví dụ: bạn dùng tay kéo dây thun → tay bạn đã tác dụng một lực kéo lên dây thun.

Lực có thể gây ra những thay đổi sau:

Làm vật biến dạng (thay đổi hình dạng).
Làm vật thay đổi chuyển động (nhanh lên, chậm lại, đổi hướng hoặc đứng yên).
Vừa làm biến dạng, vừa làm thay đổi chuyển động.

Ví dụ 1: Dùng tay bóp méo vỏ lon nước ngọt → lực làm biến dạng vỏ lon.

Ví dụ 2: Đá quả bóng đang đứng yên → quả bóng lăn đi → lực làm thay đổi chuyển động.

Ví dụ 3: Dùng vợt đánh quả cầu lông: quả cầu bị méo (biến dạng) và bay ngược lại (đổi hướng) → lực vừa làm biến dạng, vừa thay đổi chuyển động.

Mỗi lực đều có phương và chiều xác định. Ví dụ:

Lực kéo của con ngựa kéo xe có phương nằm ngang, chiều từ phía trước ra sau (hoặc ngược lại).
Lực hút của Trái Đất (trọng lực) có phương thẳng đứng, chiều từ trên xuống dưới.

Trong Vật lý, người ta thường biểu diễn lực bằng một mũi tên: gốc tại vật chịu lực, hướng theo chiều lực, độ dài tỉ lệ với độ lớn.

Ta không nhìn thấy lực, nhưng có thể nhận ra tác dụng của lực qua sự thay đổi của vật:

Vật bị biến dạng (lò xo dãn, quả bóng lõm).
Vật thay đổi vận tốc (chạy nhanh hơn, chậm lại, dừng hoặc bắt đầu chuyển động).
Vật thay đổi hướng chuyển động (bóng bật ra sau khi đập tường).

Khi bạn ngồi lên đệm, lực của cơ thể ép đệm lún xuống → lực làm biến dạng đệm.

Khi bạn phanh xe đạp, lực ma sát làm xe chạy chậm dần rồi dừng lại → lực làm thay đổi chuyển động.

Lực được ký hiệu bằng chữ F (Force). Đơn vị đo lực là niutơn (viết tắt là N), lấy tên nhà bác học Isaac Newton.

Ví dụ: Trọng lượng của một quả cân 100g là khoảng $1\ \text{N}$.

Hãy suy nghĩ và trả lời ngắn gọn bằng lời hoặc viết ra vở:

Lực là gì? Hãy nêu một ví dụ về lực đẩy và một ví dụ về lực kéo trong đời sống.
Khi một lực tác dụng lên vật, vật có thể chịu những thay đổi nào? Cho ví dụ mỗi loại.
Làm thế nào để biết một vật đang chịu tác dụng của lực khi ta không nhìn thấy lực?
Một bạn học sinh kéo một hộp bàn trên mặt bàn. Hãy chỉ ra phương và chiều của lực kéo đó.
Nêu một tình huống trong đó lực vừa làm biến dạng vật, vừa làm thay đổi chuyển động của vật.

— Chúc các em học tốt! —