1. Vỏ địa lý là gì?
Vỏ địa lý (còn gọi là lớp vỏ cảnh quan) là lớp vỏ ngoài cùng của Trái Đất,
ở đó các thành phần tự nhiên có sự xâm nhập và tác động lẫn nhau một cách sâu sắc.
Giới hạn
- Phía trên: tới đỉnh tầng đối lưu (khoảng 8 – 16 km ở hai cực, 18 – 22 km ở xích đạo).
- Phía dưới: tới đáy của lớp vỏ phong hóa ở lục địa (khoảng 3 – 4 km) và tới đáy thủy quyển ở đại dương (khoảng 10 – 11 km).
- Chiều dày trung bình: khoảng 30 – 35 km.
Vỏ địa lý gồm 5 thành phần (quyển) chính: khí quyển, thạch quyển, thủy quyển,
thổ nhưỡng quyển và sinh quyển. Các quyển này không tách rời nhau mà luôn trao đổi
vật chất và năng lượng, tạo nên một chỉnh thể thống nhất.
2. Quy luật thống nhất và hoàn chỉnh
Quy luật thống nhất và hoàn chỉnh là quy luật về mối quan hệ
biện chứng, phụ thuộc lẫn nhau giữa các thành phần của vỏ địa lý.
Biểu hiện của quy luật
- Một thành phần tự nhiên thay đổi thì các thành phần khác cũng thay đổi theo.
- Sự thay đổi đó không chỉ diễn ra ở một thành phần mà làm cho toàn bộ vỏ địa lý biến đổi.
- Mức độ biến đổi phụ thuộc vào cường độ, phạm vi và thời gian tác động.
Nguyên nhân
Giữa các thành phần luôn diễn ra quá trình trao đổi vật chất (nước, đất, khí, chất dinh dưỡng)
và năng lượng (bức xạ Mặt Trời, nhiệt, động năng). Vì vậy, chúng tạo thành một chuỗi tác động
liên hoàn, không thành phần nào tồn tại độc lập.
Ví dụ 1 – Phá rừng đầu nguồn: cây rừng bị chặt mất → khả năng giữ nước giảm →
nước chảy mặt mạnh → đất bị xói mòn, rửa trôi dinh dưỡng → thổ nhưỡng bạc màu →
thực vật khó phục hồi → lượng hơi nước bốc lên giảm → mưa ít đi, khí hậu thay đổi.
Ví dụ 2 – Xây dựng hồ thủy điện trên sông: dòng chảy bị chặn lại →
phù sa không về được hạ lưu → đồng bằng bị xói lở, thiếu dinh dưỡng →
nước mặn xâm nhập sâu hơn → hệ sinh thái nước ngọt bị ảnh hưởng.
Ví dụ 3 – Khí hậu nóng lên toàn cầu: băng ở hai cực tan →
mực nước biển dâng → đất ven biển nhiễm mặn → sinh vật, dân cư và cả địa hình đều biến đổi.