1. Tư liệu lịch sử là gì?
Lịch sử đã xảy ra từ rất lâu, chúng ta không thể quay ngược thời gian để xem tận mắt. Vậy muốn biết người xưa đã sống, làm việc, chiến đấu như thế nào, ta phải dựa vào tư liệu lịch sử.
Tư liệu lịch sử là những dấu vết, chứng cứ của quá khứ còn lưu lại đến ngày nay. Đó chính là "nguyên liệu" để các nhà sử học biết và phục dựng lại lịch sử.
Ví dụ: chiếc rìu đá, trống đồng, tấm bia đá hay một câu chuyện cổ được kể lại… đều có thể là tư liệu lịch sử.
2. Các loại tư liệu lịch sử
Loại 1 Tư liệu hiện vật
Là những đồ vật thật do con người thời xưa để lại: công cụ lao động, đồ dùng, vũ khí, công trình kiến trúc…
Ví dụ: trống đồng Đông Sơn, rìu đá, mũi tên đồng, thành Cổ Loa, gốm cổ.
→ Tư liệu hiện vật cho ta biết kĩ thuật sản xuất, đời sống sinh hoạt và óc thẩm mĩ của người xưa.
Loại 2 Tư liệu chữ viết
Là những ghi chép bằng chữ trên bia đá, sách, văn bản, thư từ, sắc lệnh…
Ví dụ: bia Tiến sĩ ở Văn Miếu (Hà Nội), bộ Đại Việt sử ký toàn thư, văn bia thời Lý – Trần.
→ Tư liệu chữ viết cho biết tên người, sự kiện, thời gian rõ ràng hơn.
Loại 3 Tư liệu truyền miệng
Là những câu chuyện, bài ca được truyền từ đời này sang đời khác bằng lời nói: truyền thuyết, thần thoại, ca dao, dân ca.
Ví dụ: truyền thuyết Thánh Gióng, Sơn Tinh – Thủy Tinh, An Dương Vương và Mị Châu – Trọng Thủy.
→ Loại tư liệu này phản ánh cách nhìn, tình cảm của người xưa, nhưng không hoàn toàn chính xác nên cần kiểm chứng.
4. Phục dựng lịch sử bằng cách nào?
Các nhà sử học không chỉ dùng một loại tư liệu, mà phải thu thập nhiều loại tư liệu khác nhau, so sánh và kiểm chứng lẫn nhau để vẽ lại bức tranh quá khứ.
Ví dụ: Tìm hiểu thời Hùng Vương, ta dựa vào trống đồng Đông Sơn (hiện vật), truyền thuyết Thánh Gióng (truyền miệng) và sách sử ghi chép về nước Văn Lang (chữ viết). Ba nguồn kết hợp giúp ta hiểu vừa đủ về buổi đầu dựng nước.