Trao đổi nước và chất dinh dưỡng ở thực vật
Sinh học 7 – Bài học tự học
1. Rễ hút nước và muối khoáng từ đất
Rễ cây có rất nhiều lông hút – là những tế bào biểu bì kéo dài ra. Lông hút chính là nơi chủ yếu hấp thụ nước và muối khoáng hoà tan trong đất.
Con đường đi của nước:
Đất → lông hút → vỏ rễ → mạch gỗ của rễ
Rễ hút nước tốt khi đất tơi xốp, đủ ẩm và thoát nước. Nếu đất bị nén chặt hoặc ngập úng lâu ngày, lông hút bị tổn thương, cây hút nước kém.
2. Vận chuyển nước và chất dinh dưỡng trong thân
Trong thân cây có hai hệ mạch làm nhiệm vụ vận chuyển:
- Mạch gỗ: gồm các tế bào đã chết, vận chuyển nước và muối khoáng từ rễ lên thân, lên lá (theo chiều từ dưới lên).
- Mạch rây: gồm các tế bào còn sống, vận chuyển chất hữu cơ do lá quang hợp được đến thân, rễ, hoa, quả, hạt.
Ví dụ minh hoạ
Khi bóc một vòng vỏ quanh thân cây, ta đã cắt đứt mạch rây. Chất hữu cơ không được đưa xuống rễ nữa, rễ dần thiếu dinh dưỡng và cây sẽ chết.
3. Lá – nơi thoát hơi nước và tạo chất hữu cơ
Mặt dưới của lá có rất nhiều khí khổng. Khí khổng mở ra để hơi nước thoát ra ngoài (thoát hơi nước) và khí CO2 đi vào cho quá trình quang hợp.
Thoát hơi nước có ba vai trò quan trọng:
- Tạo lực hút kéo nước từ rễ lên tận ngọn cây.
- Làm mát lá khi trời nắng nóng.
- Giúp cây trao đổi khí với môi trường.
4. Sơ đồ tóm tắt cả quá trình
Đất → lông hút → mạch gỗ → thân → lá → hơi nước thoát ra ngoài (khí khổng)
Lá quang hợp → chất hữu cơ → mạch rây → thân, rễ, hoa, quả, hạt
Ghi nhớ: Nước đi lên theo mạch gỗ, chất hữu cơ đi xuống (hoặc đi đến nơi cần) theo mạch rây. Rễ hút – thân vận chuyển – lá thoát hơi nước và quang hợp, ba bộ phận phối hợp chặt chẽ với nhau.
Câu hỏi củng cố
- Lông hút ở rễ có vai trò gì? Vì sao khi đất ngập úng lâu ngày cây lại hút nước kém?
- Phân biệt chức năng của mạch gỗ và mạch rây trong thân cây.
- Vì sao cây bị héo khi ta không tưới nước vài ngày?
- Thoát hơi nước ở lá có ý nghĩa gì đối với cây?
- Khi trồng cây, vì sao cần làm đất tơi xốp và tưới nước đầy đủ?
Em hãy tự trả lời vào vở rồi đối chiếu với nội dung bài học phía trên.