Trong cuộc sống, ta thường phải biết một vật dài bao nhiêu, nặng bao nhiêu và một việc xảy ra trong bao lâu. Muốn biết chính xác, ta phải đo. Mỗi đại lượng có đơn vị đo và dụng cụ đo riêng.
1Đo chiều dài
Đơn vị đo chiều dài hợp pháp của nước ta là mét (kí hiệu: m). Ngoài ra còn dùng đềximét (dm), xentimét (cm), milimét (mm), kilômét (km).
Dụng cụ đo: thước kẻ, thước dây, thước cuộn, thước kẹp… Mỗi thước có hai thông số quan trọng:
- GHĐ (giới hạn đo): độ dài lớn nhất ghi trên thước.
- ĐCNN (độ chia nhỏ nhất): khoảng cách giữa hai vạch chia liên tiếp trên thước.
Ví dụ: một thước kẻ ghi số lớn nhất là 30 cm và giữa vạch 0 với vạch 1 cm có 10 khoảng nhỏ. Vậy GHĐ của thước là $30\ \text{cm}$ và ĐCNN là $1\ \text{mm}$.
Các bước đo chiều dài
- Ước lượng độ dài cần đo để chọn thước phù hợp.
- Đặt thước dọc theo vật, vạch số 0 trùng với một đầu của vật.
- Đặt mắt nhìn vuông góc với vạch chia ở đầu kia của vật.
- Đọc và ghi kết quả theo ĐCNN của thước, kèm theo đơn vị.
Ví dụ: Đo chiều dài quyển sách bằng thước có ĐCNN $1\ \text{mm}$, đầu kia của sách trùng vạch 24 cm. Kết quả ghi là $24{,}0\ \text{cm}$.
2Đo khối lượng
Đơn vị đo khối lượng là kilôgam (kí hiệu: kg). Ngoài ra còn dùng gam (g), miligam (mg), tạ, tấn.
Dụng cụ đo: cân đồng hồ, cân điện tử, cân Robecvan, cân y tế…
Các bước đo khối lượng bằng cân đồng hồ
- Ước lượng khối lượng của vật để chọn cân phù hợp.
- Kiểm tra kim cân chỉ đúng vạch số 0 (chỉnh kim nếu cần).
- Đặt vật lên đĩa cân, mắt nhìn vuông góc với mặt cân.
- Đọc và ghi kết quả kèm đơn vị.
Ví dụ: Đặt túi gạo lên cân điện tử, màn hình hiện số 2,5. Vậy khối lượng túi gạo là $2{,}5\ \text{kg} = 2500\ \text{g}$.
3Đo thời gian
Đơn vị đo thời gian là giây (kí hiệu: s). Ngoài ra còn dùng phút (min), giờ (h), ngày, tuần, tháng, năm.
Dụng cụ đo: đồng hồ treo tường, đồng hồ đeo tay, đồng hồ bấm giây, đồng hồ điện tử.
Đo khoảng thời gian bằng đồng hồ bấm giây
- Nhấn nút khởi động để kim về vạch số 0.
- Bấm nút cho đồng hồ chạy khi sự việc bắt đầu.
- Bấm nút dừng khi sự việc kết thúc.
- Đọc kết quả trên mặt đồng hồ và ghi kèm đơn vị.
Ví dụ: Bạn An chạy 100 m, đồng hồ bấm giây chỉ 18,5 giây. Kết quả là $18{,}5\ \text{s}$.
4Bảng đổi đơn vị cần nhớ
| Đại lượng |
Đơn vị nhỏ hơn |
Đơn vị lớn hơn |
| Chiều dài |
$1\ \text{m} = 100\ \text{cm}$
$1\ \text{cm} = 10\ \text{mm}$ |
$1\ \text{km} = 1000\ \text{m}$ |
| Khối lượng |
$1\ \text{kg} = 1000\ \text{g}$ |
$1\ \text{tấn} = 1000\ \text{kg}$ |
| Thời gian |
$1\ \text{phút} = 60\ \text{s}$ |
$1\ \text{giờ} = 60\ \text{phút} = 3600\ \text{s}$ |
Lưu ý: Khi đọc kết quả đo, ta nên đọc đến chữ số ứng với ĐCNN của dụng cụ để kết quả chính xác nhất.
?Câu hỏi củng cố
- GHĐ và ĐCNN của một thước đo là gì? Hãy lấy ví dụ về một chiếc thước mà em có.
- Muốn đo chiều dài của sân trường, em nên chọn thước nào? Vì sao không dùng thước kẻ 20 cm?
- Hãy kể tên ba dụng cụ đo khối lượng mà em biết và cho biết dụng cụ đó dùng trong trường hợp nào.
- Đổi các đơn vị sau: $3{,}5\ \text{m} = ?\ \text{cm}$; $250\ \text{g} = ?\ \text{kg}$; $2\ \text{phút} = ?\ \text{giây}$.
- Vì sao khi đọc kết quả đo chiều dài, ta phải đặt mắt nhìn vuông góc với vạch chia của thước?